شهر قزوين شهر قزوين از ابنيهء قديم [ و ] در دامن كوه البرز واقع است . جلگهء بسيار وسيعى دارد . هوايش مايل به سردى [ است ] ، چندان اعتدالى ندارد . هر وقت باد غربى وزد زمستان است . [ و ] هرگاه نوزد تابستان . بناهاى قزوين از ابنيهء قديم آنجا مسجد جامعى است . « 1 » مشهور است كه بناى آن عمارت قبل از اسلام شده است و بتكده بوده . عمارات پادشاهى آنجا از بناهاى شاه طهماسب صفوى و نادر شاه و ركن الدّوله پسر خاقان مرحوم است . اين ابنيه بسيار باصفا و عالى و باشكوه بوده است . حال اكثر آنها خراب است . مسجد [ ى ] عالى از بناهاى مرحوم آغا محمد خان [ 6 ب ] و خاقان مرحوم در اين شهر است . « 2 » مدرسه و حمامى ، حسين خان سردار قاجار در عهد دولت خاقان مرحوم ساخته است . « 3 » حمام بسيار عالى [ و ] خوبى حاجى محمد رحيم تاجر قزوينى ساخته است .

--> ( 1 ) . فراهانى مىنويسد : « بناى اين مسجد در سال پانصد هجرى آغاز گرديد » . ( سفرنامهء ميرزا محمد حسين فراهانى ص 21 ) . ( 2 ) . « مسجد شاه در محلهء بازار واقع و از بناهاى شاه شهيد آقا محمد شاه است كه ناتمام [ ماند ] و خاقان مغفور او را به اتمام رسانيد » . ( همان كتاب ، ص 21 ) . ( 3 ) . فراهانى در سفرنامه‌اش از آن به نام مدرسهء سردار ياد كرده است . ( همان كتاب ، ص 22 ) .